De herinneringen aan de oorlogsjaren van Dick van Leeuwen.

Ook aan het verhaal van van Dick van Leeuwen is een einde gekomen, in figuurlijke zin dan, het is slechts een deel van de herinneringen van Dick. Zoals u heeft kunnen lezen leven de herinneringen ook door in een documentaire het geeft komende generaties toegang tot het leven in en rondom de 2e wereldoorlog. Dick van Leeuwen heer hartelijk bedankt dat dat we uw herinneringen mochten delen.

Van de redactie

Na de herinneringen van Jaap van Beelen met u te hebben gedeeld heeft ook de heer Dick van Leeuwen aangeboden zijn herinneringen aan de oorlogstijd met ons allen te delen. Ook dit is een mooie toevoeging om de herinneringen aan die tijd te bewaren maar ook om met leeftijdgenoten het er weer eens over te hebben. Bij veel mensen worden de herinneringen weggedrukt en wil men er niet meer aan denken terwijl het zo belangrijk is. Toch blijkt ook veel dat de ouderen van, de jongeren dus van de oorlogstijd, het iets makkelijker vonden. De jeugd is toch flexibeler.

Geniet en lees ook nu weer mee met de herinneringen van iemand die de oorlog in zijn jeugdjaren meemaakte, dhr. Dick van Leeuwen heeft zijn herinneringen jaren geleden opgeschreven maar nu speciaal voor ons herschreven waar wij hem zeer erkentelijk voor zijn. Er is jaren geleden ook een documentaire over zijn herinneringen gemaakt door RTV Katwijk welke rond deze tijd van bevrijding weer tevoorschijn wordt gehaald om het leven van toen. weer te laten horen. 

 

Herinneringen van Dick van Leeuwen

                    Even voorstellen

Ik  woonde vanaf half 1933 tot half 1942 op De Waal Malefijtstraat en wel op nr: 152   Met mijn ouders en mijn vier jaar jongere zusje Rie.
Vanuit ons woonhuis hadden we vrij uitzicht naar het duin. Het duin was voor mij en m’n vriendjes onze speeltuin.
Daar waar nu de Gem Begraafplaats Duinrust is.

 

                                 Naar School

In 1939 ging ik naar de christelijke opleiding school op de Bestevaerweg.  Die school heette “de van Rooijen” school, dit naar  de naam van het hoofd van die school. We kregen les van juffrouw Beek, Gerrit Kuit zat naast mij in de schoolbank, hij is later zendeling geworden.  
We leerden schrijven met een kroontjes pen, het inkt zat in een potje in je lessenaar. Als je wat onvoorzichtig was zat je zo onder de zwarte inkt.

 

.                        Toen werd het 10 mei, de oorlog begon

Die morgen werden we heel vroeg wakker geschut door het geluid van laag overvliegende vliegtuigen. Ik had nog nooit een vliegtuig gezien laat staan gehoord. Ik had een konijn in het hok die werd panisch van het lawaai omdat een Duitse jager heel laag over vloog.
Eerst liepen we nog  buiten maar werden snel door onze ouders naar binnen gehaald. Het was duidelijk er was oorlog, iedereen was verrast
Bij het vliegveld Valkenburg werd al zwaar gevochten, dat wisten we nog niet. We hadden toen nog geen radio en telefoon. Een paar uur later kwamen Hollandse militairen die kozen stelling langs de duinrand.  Van uit onze woonkamer konden wij dat goed zien. Ze lagen in een lange rij naast elkaar.
Het waren jongens uit Friesland, mijn moeder heeft nog koffie gebracht. Later waren er gevechten in het duin.
Omdat de startbanen van het vliegveld vernield waren, lukte het enkele  piloten te landen op het strand.  De bemanning van deze toestellen trokken op naar het vliegveld Valkenburg. Onderweg stuiten ze op Hollandse militairen. Helaas waren de Hollanders te slecht bewapend, ze konden de Duitsers niet aan.  Deze hadden veel betere wapens

De  Capitulatie
Op 14 mei werd Rotterdam gebombardeerd.  
Kijkend vanuit de Annastraat zag je eind van de dag één grote vuurgloed aan de hemel,


Rotterdam brandde .De volgende dag was capitulatie een feit. Er kwamen de NSB’ers op straat, dat waren mensen die het eens waren met het nationaalsocialisme 
Ook wel ingekort tot het nazisme. 
In de vensterbank bij het raam lag Pa z’n scherm set. Ik weet niet de reden  waarom die daar lag. Pa was lid van de schermschool in Leiden 
Een zwarthemd, zo noemde je een NSB-er, gebood mijn vader die set weg te halen. Die man was notabene lid van de gymnastiek vereniging Hercules, waar mijn vader jaren lang secretaris en een van de oprichters was.

 

                                 
Hoe het verder ging

Na een paar dagen ging het dagelijks leven weer gewoon door. Weer naar school, spelen met je vriendjes de van Rossems, van Duin, Souverijn, de vreugd, Ouwehand, enz. Bij het Ridderbos gingen we het duin in naar de schietbanen om kogels en hulzen te zoeken. Maar we deden soms ook een beetje oorlogje spelen, dat ging er soms heftig aan toe. Onze buurt vocht dan tegen andere” buurten” 
Dat was in die dagen gewoon. 
Onze munitie waren grindstenen en schilden (wasketeldeksels) als dekking. Het grind vonden wij tussen de rails van de tram, emmers vol. 
Zelf was ik al een goeie “mikker” en mocht met de grotere jongens meedoen. Echter, voordat ik goed kon mikken heb ik ondanks de duimstok van pa heel wat ruiten in gegooid.

Ondertussen was in Katwijk de jeugdstorm actief geworden dat waren kinderen van NSBérs. Zij marcheerden ieder zaterdag door het dorp.  
Het plan was om deze groep een keer aan te vallen. Op een zaterdag hadden we ons verzameld bij de tramrails hoek Voorstraat/Zeeweg 
We hadden emmers vol grind verzameld.  En ja hoor ook nu kwamen ze aanmarcheren. 
De leider voorop zijn bijnaam was de “Took “zo heette zijn winkel op de Voorstraat. 
Aangekomen op die hoek kregen ze de volle laag, de hele groep nam de benen. Sommigen werden behoorlijk geraakt, en gingen al hinkende op de vlucht. Wat de gevolgen hier van  waren…ik  heb er nooit wat van gehoord.

Op school maakten wij geen lichamelijk contact met kinderen van NSB ouders, want dan was je “besmet “ 
Dit alles was eigenlijk gemeen maar dat gevoel kreeg je pas vele jaren later.

Het was voor mij  een avontuurlijke tijd.

Er was nog geen supermarkt men kon het woord niet eens.

OVERAL WAREN WINKELTJES, HEEL VEEL GROENTE-MELKBOEREN EN SLAGERS 
Ook kwamen de groenteboer en melkboer met bakfiets of paard en wagen langs de huizen. 
Soms ook met een hondenkar  
Op maandag ” wasdag “kon je  bij de kruidenier o.a. bij Jan Nagel in de Varkevisserstraat heet water halen.

Crisis tijd

Pa had de papieren voor timmerman-aannemer. Door de crisis was het moeilijk om een eigen bedrijf op te starten. Op een gegeven moment kon hij een baan krijgen bij de provincie Zuid-Holland.  
Bij Katwijk Binnen werd namelijk een brug gebouwd en een weg naar Noordwijk aangelegd. Ook kwam er een opslagterrein met o.a. een timmermanswerkplaats. Tevens werd er bij de brug een woonhuis gebouwd. De voorwaarde van het aanbod was, dat mijn vader buiten het timmerwerk ook de brug moest bedienen. De brug moest met handkracht bediend worden, bij veel wind waren twee mannen nodig. Maar de brug hoefde heel weinig  open. Na de oorlog ging alles elektrisch

Verhuizen naar Katwijk Binnen

Begin 1942 was het woonhuis klaar en verhuisden wij.  Ik miste mijn buurtvriendjes van katwijk aan Zee. Ging ook naar een andere school, de van Veen school aan de Noordwijkerweg Ik vond het helemaal niks Gelukkig had ik al snel vriendjes enkele mijn leven lang gebleven. helaas nu bijna allen overleden.  
Mijn neef Dirk van ome Henk kwam vaak bij  ons om te vissen. We waren allebei vernoemd naar onze opa Mijn vader had een zwaar, dik  houten vlot getimmerd. Daar konden vanaf hengelen Een keer kwam ik in het water terecht, raakte  onder het vlot  en verdronk bijna Het lukte me niet onder het vlot vandaan komen omdat het tegen een gladde  walkant dreef.  Toen voelde ik een hand en zo kon mijn neef mij onder het vlot vandaan naar boven trekken. Als hij er niet was geweest was ik verdronken.  Verdrinken voelde aan als een zachte dood.  
Helaas is mijn neef later door een Duitser in opdracht van een officier dood geschoten omdat hij na acht uur. ‘s avonds in de deuropening van de woning stond, dat was in de Varkevisserstraat. 
Sinds kort heb ik van iemand gehoord dat deze soldaat later zijn excuses heeft aangeboden aan de familie.  
23 April is broer Wim geboren het gezin werd groter.

De oorlog ging door 
Naast de werkplaats van mijn vader was een gebouwtje waar Duitsers bivakkeerden. Jongens van 15 jaar. Als er een straf kreeg moest hij naakt met bepakking over een hoge berg split  (scherpe Steentjes ) kruipen en kreeg ook flink slaag. 
Een enkel keer  kwam er een van die jongens bij ons in huis om op het orgel te spelen. Zij hadden niets te doen. 
Een van hun tapte een veldfles water uit de Rijn voor zijn  moeder die woonde in Keulen Na dolle Dinsdag werden ze ‘s avonds dronken gevoerd en in de nacht naar Frankrijk afgevoerd. Later vond ik hun speelgoed van hun o.a. opwind kikkertjes 
De Hollandse S.S. kwam hierna in dat gebouwtje, dat was tuig 

Om het landen van para’s moeilijk te maken werden tussen Katwijk Zee en- Binnen hoge palen met scherpe punten naar boven de grond in gegraven. Ook de waterstand van de Rijn ging omhoog omdat  de sluizen niet meer open mochten, dit waren allemaal  maatregelen voor  een eventuele invasie vanuit Engeland

Bombardement
 Terugkerende Engelse jachtvliegtuigen moesten zo veel mogelijk hun lading kwijt om hun basis te kunnen halen  Zij kwamen altijd in de middag  uit Duitsland vandaan terug vliegen richting Engeland. Zij vlogen heel laag over. 
Spitfires doken naar de brug schoten hun mitrailleurs leeg en  namen ook soms de berghaven in Katwijk aan Zee mee. Daar is een dode gevallen. 
Een aantal bommen vielen rond de brug. Pa had een schuilkelder in de tuin gegraven en ook onder de eettafel in huis een verborgen ruimte gemaakt Zelf kon ik de bommen zien vallen omdat we veel uitzicht hadden. Je keek bij ons vandaan zo de Remisestraat in en over de weilanden naar Noordwijk en Rijnsburg.

Ik verzamelde staartvinnen en wilde zo snel mogelijk bij de krater zijn. Ook lagen er om ons huis vaak veel hulzen. Waar nu het industrieterrein het Heem is, stond een batterij afweergeschut dat om de 6 maanden verplaatst werd naar de kust.

De Grote Razzia Dinsdag 5 September  
In de Katwijkse Post werd er vaak aandacht aan besteed, iedereen gokte naar de oorzaak. Ik vertelde mijn vrouw dat wat in de krant stond  niet klopte. Uit eindelijk  heb ik op aandringen van mijn vrouw een gesprek gehad met Wim van Beelen en uitgelegd hoe de vork in de steel zat. Wim van Beelen was actief  bij  de lokale omroep  met gevolg dat er een interview volgde, deze documentaire wordt  uitgezonden bij speciale herdenkingen dus ook nu in deze periode.

Als aanvulling op deze documentaire is volgens mij deze razzia een van te voren opgezet plan was. Er is die avond een toneelstuk opgevoerd 

Het kan niet bestaan dat deze hele operatie die binnen 6 uur is georganiseerd.Het past niet in het systeem van “Duitse grondigheid.” 

 

De uithuiszetting

De vrouw van Slager Caspers in de Rijnstraat had tegen mij gezegd als jullie problemen hebben dan kom je naar ons Het was op Dinsdag 5 September 
De Grünen Polizei was al zeer vroeg in de morgen geweest om de kogelgaten te bestuderen die door de blinden en ramen waren geschoten. We moesten voor  twaalf uur uit het huis uit. Pa mocht nergens meer heen, later moest hij zich iedere morgen melden bij de ortskommandant die zat in de Casa Cara. 
Ik herinnerde de woorden van de vrouw van slager Caspers Heel vroeg in de morgen naar slager Caspers gelopen, we konden gelijk komen.

Terug naar huis zag ik soldaten overal landmijnen leggen  Onder de pijlers van de brug werden mijnen geplaatst, die leken op grote witte ballonnen. Er werden ongeveer 200 landmijnen gelegd. Na de oorlog zijn de mijnenopruimers  wel drie keer terug  geweest om deze  te ruimen, éen mijn die twee meter van het huis lag werd pas bij de laatste zoektocht ontdekt. 
Wat hebben we een  geluk gehad.

Het verhuizen

Beneden bij de werkplaats stond een handkar. Ander vervoer was niet mogelijk, Iedereen zat binnen. Deze handkar toen vol geladen met alles wat je dagelijks gebruikt. Omdat pa nog niet vrij was heb ik die kar alleen  naar de Achterweg geduwd naar de achteringang  van slager Caspers. Onderweg geen kip te zien alle straten waren leeg. Het was een pittige rit.  
Pa werd vrij gelaten, de laatste rit deden we samen. 
Later in de week werd toestemming gegeven om het huisraad weg te halen, dat werd opgeslagen bij mijn ome Dirk in de Remisesraat maar eerst werd de ingang van ons huis mijnen vrij gemaakt. 
Bij slager Caspers heb ik  s’nachts  veel verhalen gehoord van onderduikers Verhalen van jonge mensen die o.a. gevochten hadden rond Valkenburg en al jaren ondergedoken waren. 
Af en toe sliep ook meester Wensveen en meester  Castemiller  op mijn kamer Wensveen droeg een rood/wit/blauwe pyjama.. 
Één keer in de week kwam  in de nacht een koerierster die haar ijs koude voeten aan mij warmde. Soms lag ze te huilen. Haar gezicht heb ik nooit gezien men kwam in donker en ging in donker. Na de oorlog vertelde Caspers dat ze het niet heeft overleeft, “ Mauthausen “ was haar laatste adres.

11 jaar geleden waren we daar met de caravan  op doorreis naar Roemenië. Die beelden van dat concentratie kamp blijven altijd bij je. 
De familie Caspers waren zeer bescheiden  mensen, hadden geen kinderen en hebben heel veel risico genomen, te veel om dit nu te benoemen, postuum hebben deze mensen een dubbel lintje verdiend. Maar ja dat ging zo met mensen die in stilte voor anderen hun leven wagen.

 Weer verhuisd 
We kregen in februari een huis op de hoek van het Kerkplein En hebben de laatste oorlogsdagen daar gewoond 
Overal in Nederland werden kerkklokken geroofd, dit voor de Duitse oorlog industrie 
Ik heb er bij gestaan dat  de  kerkklok van de” Johannes de Doperkerk” naar beneden werd getakeld dat was een machtig gezicht. 

Activiteiten 
’S Avonds met de fiets licht maken want pa moest de kaart lezen om te zien hoever de Russen waren. 
De gaarkeuken was bij slager Caspers, stond je daar met een emmertje in de rij voor een beetje aardappelschillen soep. Pa had een landje aardappelen, maar voor deze gerooid konden worden waren ze in de nacht door andere mensen al gerooid. 
Mijn moeder kookte suikerbieten. Van hyacinten bollen maakte zij  een cake, de vorm bracht ik naar bakker v d Nagel, die bakte het af,  we hadden  geen stroom meer. Narcissen bollen werden gemengd met een beetje aardappel 
Ik was een manusje van alles want mijn moeder liep op  “alle dag” Pa sliep s’nachts vaak niet thuis , ergens in Noordwijk, waarom weet ik niet. Toen mijn jongste broer Adri geboren was haalde ik bij  boer Jan de Kip  (v d Gugten) een kannetje melk.

 Lancaster bommen werpers dropten voedsel pakketten op het vliegveld Valkenburg.
Ik daar snel daarheen Er vielen wat pakketten buiten de dropping zone iedereen stoof er op af. Slechts wat blikjes met biscuit was mijn buit 
De bakkers kregen meel waar zij prachtig mooi Zweeds witte brood van bakten Ik had nooit zulk wit brood gezien, bijna te mooi om op te eten

Daarna de bevrijding:  Het ophalen van NSBérs  Haren afknippen van ‘verkeerde vrouwen’ De vernederende aftocht van Duitse krijgsgevangenen Het huize Callao werd een Britse kazerne. 
Ik hoorde voor het eerst het Britse volkslied , De  Muziek van Glenn Miller, de stem van Vera Lynn

En natuurlijk ook het Wilhelmus.

Voor mij was het ondanks alles  een avontuurlijke tijd en kan me niet herinneren dat ik ooit bang ben geweest.

                         

   Einde herinnerring

 

 

 

Uitgelicht Overzicht